Research News

DeCode NORA: ดีโคตรโนรา จากโรงครู...สู่อาร์ตสเปซ
เมื่อ “รหัสโนรา” ถูกถอดออกมาเป็นศิลปะการแสดงร่วมสมัย

เมื่อวันอาทิตย์ที่ 2 สิงหาคม 2569 เวลา 18.30 น. ณ โถงชั้น 3 อาคารเดอะยูเนี่ยนนคร ถนนพัฒนาการคูขวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช โครงการ DeCode NORA : ดีโคตรโนรา จากโรงครู...สู่อาร์ตสเปซ ภายใต้การบริหารโครงการโดย อาจารย์ ดร.กณิศ ศรีเปารยะ อาจารย์ประจำสำนักวิชาพหุภาษาและการศึกษาทั่วไป ได้จัดกิจกรรมนำเสนอผลงานศิลปะการแสดงร่วมสมัยที่เกิดจากกระบวนการเรียนรู้ ทดลอง และถอดรหัสองค์ประกอบของโนรา ผ่านการทำงานร่วมกันระหว่างศิลปินโนรา ศิลปินร่วมสมัย นักดนตรี นักการละคร นักเต้น นักศึกษา และนักสร้างสรรค์จากหลากหลายศาสตร์ ซึ่งโครงการฯนี้ ได้รับการสนับสนุนจาก สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย กระทรวงวัฒนธรรม โดยมีเป้าหมายสำคัญในการพัฒนาพื้นที่สร้างสรรค์ทางศิลปะการแสดง และเปิดพื้นที่ให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างศิลปินพื้นบ้านกับศิลปินร่วมสมัย โดยใช้ “โนรา” ซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของภาคใต้ เป็นฐานในการทดลองและสร้างสรรค์ผลงานศิลปะการแสดงร่วมสมัย

ตลอดระยะเวลาการดำเนินโครงการ ศิลปินและผู้เข้าร่วมได้ผ่านกระบวนการอบรมเชิงปฏิบัติการและการทดลองสร้างสรรค์ในหลากหลายประเด็น ทั้งการถอดรหัสแบบท่าและลีลาดนตรี การถอดรหัสบทและเรื่องเล่า ตลอดจนการพัฒนาทักษะการแสดง ก่อนนำองค์ความรู้และประสบการณ์ที่ได้มาต่อยอดเป็นผลงานศิลปะการแสดงจำนวน 5 ชุด ซึ่งแต่ละชุดมีวิธีคิดและภาษาทางศิลปะที่แตกต่างกัน

“ร่องรอยในความฝัน” ผลงานจากนักเรียนโรงเรียนหัวไทรบำรุงราษฎร์ กำกับการแสดงโดยคุณศิริ ศิริรักษ์ ถ่ายทอดเรื่องราวจากตำนานกำเนิดโนรา โดยหยิบยกเรื่องราวของนางนวลทองสำลีและความฝันเกี่ยวกับท่ารำโนราสิบสองท่า มาตีความผ่านภาษาการเคลื่อนไหวร่วมสมัย โดยยังคงเชื่อมโยงกับแม่ท่ารำโนราแบบดั้งเดิม เปรียบเสมือนร่องรอยของท่ารำที่เดินทางจากความฝันมาสู่ร่างกายของคนรุ่นใหม่

“โนราในเรา” ผลงานจากนักศึกษาวิชาเอกนาฏศิลป์ สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ กำกับการแสดงโดยผู้ช่วยศาสตราจารย์คอลิด มิดำ อาจารย์ประจำสำนักวิชาพหุภาษาและการศึกษาทั่วไป นำรูปแบบละครร้องมาผสมผสานกับท่ารำโนรา โดยใช้ประสบการณ์จริงของนักศึกษาเป็นวัตถุดิบในการสร้างเรื่องราว ถ่ายทอดความสัมพันธ์ระหว่างโนรากับชีวิตของผู้คน ผ่านทั้งความรัก ความกลัว ความชื่นชอบ และประสบการณ์ส่วนตัว เพื่อชวนมองโนราในฐานะสิ่งที่ยังคงมีชีวิตและสัมพันธ์กับผู้คนในชีวิตประจำวัน

“SwaNora” ผลงานจากศิลปินนาฏกรจังหวัดตรัง ได้แก่ คุณธมลวรรณ อรุณพันธุ์ นักแสดงบัลเลต์ คุณธนวัตต์ บุญเจริญ นักแสดงร่วมสมัย และคุณธนากร ล่องลอย นาฏกรโนรา ถ่ายทอดภาพ “หงส์” ผ่านสองวัฒนธรรม ได้แก่ บัลเลต์จากโลกตะวันตกและโนราจากวัฒนธรรมไทย แม้ทั้งสองศาสตร์จะมีรูปแบบการเคลื่อนไหวแตกต่างกัน แต่กลับพบจุดร่วมในความอ่อนช้อยและสง่างาม จนนำไปสู่การสร้างภาษาการเคลื่อนไหวใหม่ที่ผสานสองวัฒนธรรมเข้าด้วยกัน

“รอยคำครู” ผลงานจากนักศึกษาหลักสูตรศิลปะการแสดง คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ จังหวัดสงขลา กำกับการแสดงโดยอาจารย์ ดร.สายฝน ไฝเส้ง นำเสนอในรูปแบบ “โนรามิวสิคัล” โดยนำคำสอนและหลักคิดของครูโนรามาสร้างเป็นบทสนทนาของคนรุ่นใหม่ ถ่ายทอดเรื่องราวของการใช้ชีวิต ความผิดพลาด และการเรียนรู้ที่จะกลับมาทบทวนคำสอนของครู สะท้อนให้เห็นว่า แม้รูปแบบการนำเสนอจะเปลี่ยนแปลงไป แต่หัวใจของโนราในฐานะศิลปะที่สั่งสอนและเตือนให้ผู้คนดำเนินชีวิตอย่างมีสติยังคงอยู่

และ “อาด” ผลงานออกแบบและนำแสดงโดยผู้ช่วยศาสตราจารย์เฉลิมพล จันทรโชติ อาจารย์จากวิทยาลัยนาฏศิลปนครศรีธรรมราช โดยนำคำว่า “อาด” ในภาษาใต้ ซึ่งหมายถึง “ความกล้า” มาตีความผ่านความปรารถนาที่จะสร้างสิ่งดีงามให้เกิดขึ้นกับชีวิตและความเป็นมนุษย์ ถ่ายทอดผ่านงานศิลปะที่มุ่งสร้างความสุขและจรรโลงใจให้กับผู้ชม

นอกจากผลงานบนพื้นที่การแสดงแล้ว DeCode NORA ยังเปิดพื้นที่ให้ศิลปินทัศนศิลป์เข้ามาทำงานร่วมกับศิลปินการแสดง ผ่านกิจกรรม “Canvas of NORA : เมื่อภาพ...เคลื่อนไหว” โดยศิลปินทำการวาดภาพสดไปพร้อมกับการแสดง ถ่ายทอดสิ่งที่มองเห็นและความรู้สึกที่เกิดขึ้น ณ ขณะนั้นลงบนผืนผ้าใบ ทำให้เกิดการสื่อสารระหว่าง “ภาพ” และ “การแสดง” ที่ดำเนินไปพร้อมกัน ศิลปินที่ร่วมสร้างสรรค์ผลงาน ได้แก่ อาจารย์วิเชียร นวนมุสิก ครูกลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ โรงเรียนสิชลคุณาธารวิทยา ผู้ช่วยศาสตราจารย์สามชาย สหวิศิษฏ์ คุณวาสนา โรจน์ดวง ศิลปินอิสระ อาจารย์วัชระชัย สมานวงศ์ ศิลปินอิสระ อาจารย์จักรชัย สายมณี ครูชำนาญการพิเศษ โรงเรียนพระพรหมพิทยานุสรณ์ และอาจารย์อติรัตน์ เพชรรัตน์ อาจารย์มหาวิทยาลัยเทคนิคนครศรีธรรมราช และยังมีการบรรเลงดนตรีโนราร่วมสมัยโดย “วงพราน” จากคณาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา มหาวิทยาลัยทักษิณ และวงบ้านถิ่นทักษิณา ร่วมด้วย

DeCode NORA ปิดท้ายค่ำคืนการ “ถอดรหัสโนรา” ด้วยการแสดงโนรา “รำร้องกลอนสด” ตามเอกลักษณ์ของโนรานครศรีธรรมราช จาก คณะมโนราห์ป๊อปน้อย ดาวรุ่ง ร่วมด้วยโนราภูมินทร์ ดาวรุ่ง และโนราดักดูด ดาราบันเทิง

การจัดกิจกรรมในครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงการนำเสนอ “ผลงานปลายทาง” หากแต่เป็นการเปิดเผยให้เห็นกระบวนการทำงานที่เกิดขึ้นตลอดโครงการ ตั้งแต่การเรียนรู้จากศิลปินโนรา การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ การทดลองข้ามศาสตร์ ไปจนถึงการนำ “รหัสโนรา” มาตีความใหม่ผ่านภาษาของศิลปินแต่ละคน

DeCode NORA จึงเป็นมากกว่าการนำโนรามาสร้างเป็นผลงานร่วมสมัย แต่คือการสร้างพื้นที่ให้ศิลปินต่างศาสตร์ได้มาพบกัน เรียนรู้จากกัน และทดลองสร้างบทสนทนาใหม่ผ่านมรดกทางวัฒนธรรมที่ยังคงมีชีวิต

จาก “โรงครู” สู่ “อาร์ตสเปซ”
จาก “รหัสเดิม” สู่ “ความหมายใหม่”
และจากการพบกันของผู้คน...สู่การเดินทางครั้งใหม่ของโนรา

ขอขอบคุณศิลปิน เยาวชน นักศึกษา ครู อาจารย์ ภาคีเครือข่าย ผู้สนับสนุน และผู้ชมทุกท่านที่ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทางครั้งนี้

บันทึกการแสดง : https://www.facebook.com/share/v/1DNL4fgLtL/
รายละเอียดกิจกรรมของโครงการ https://www.facebook.com/DeCodeNORA/

ภาพการแสดง https://drive.google.com/drive/folders/1i_eAji2p5_PhtEaqqcFExDOoIKZM2Awt?usp=sharing